WSTĘP / 7
Rozdział 1
ZJAWISKO GŁUCHOŚLEPOTY - ANALIZA WYBRANEJ LITERATURY / 23
1.1. Istota głuchoślepoty oraz podstawowe definicje / 24
1.2. Klasyfi kacje oraz kryteria diagnostyczne / 41
1.3. Etiologia i fenomenologia złożonej niepełnosprawności u osób w różnym wieku / 47
1.3.1. Zespół wrodzonej różyczki / 47
1.3.2. Słuchowo-wzrokowe zespoły uwarunkowane genetycznie / 50
1.3.3. Zespoły słuchowo-wzrokowe dziedziczone w sposób autosomalny recesywny / 51
1.3.4. Zespoły słuchowo-wzrokowe dziedziczone w sposób autosomalny dominujący / 56
1.3.5. Zespoły słuchowo-wzrokowe, których dziedziczenie związane jest z płcią / 57
1.3.6. Zespoły słuchowo-wzrokowe przekazywane w innym mechanizmie (dziedziczenie mitochondrialne) / 58
1.3.7. Zespoły słuchowo-wzrokowe o niejasnym sposobie dziedziczenia / 58
1.4. Konsekwencje głuchoślepoty ze szczególnym uwzględnieniem głuchoślepoty wrodzonej i/lub wcześnie nabytej / 62
1.4.1. Specyfi ka rozwoju fi zycznego / 62
4.1.2. Charakterystyka poznania otaczającej rzeczywistości / 67
4.1.3. Komunikowanie się z otoczeniem / 73
4.1.4. Orientacja i przemieszczanie się w przestrzeni / 80
4.1.5. Możliwości społecznego uczestnictwa i aktywności / 84
1.5. Wsparcie społeczne, edukacja i rehabilitacja osób głuchoniewidomych w świecie w kontekście historycznym / 86
1.6. Głuchoślepota w świetle wybranych badań empirycznych / 90
Rozdział 2 EDUKACJA I REHABILITACJA OSÓB GŁUCHONIEWIDOMYCH W POLSCE / 102
2.1. Edukacja i rehabilitacja głuchoniewidomych dzieci i młodzieży - aspekt historyczny oraz stan obecny / 103
2.1.1. Początki edukacji głuchoniewidomych w Polsce / 104
2.1.2. Edukacja głuchoniewidomych w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Słabo Widzącej i Niewidomej im. L. Braille'a w Bydgoszczy / 108
2.1.3. Oddział dla Dzieci Głuchoniewidomych w Laskach / 112
2.1.4. Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych i Słabo Widzących w Radomiu / 114
2.2. Wsparcie społeczne dzieci, młodzieży, osób dorosłych głuchoniewidomych oraz rodziców mający głuchoniewidome dziecko - organizacje pozarządowe (Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym) / 117
Rozdział 3
EDUKACJA I REHABILITACJA OSÓB GŁUCHONIEWIDOMYCH W ROSJI / 140
3.1. Edukacja i rehabilitacja osób głuchoniewidomych dzieci i młodzieży - aspekt historyczny/stan obecny / 141
3.2. Wsparcie społeczno-rehabilitacyjne dzieci, młodzieży, osób dorosłych głuchoniewidomych oraz ich rodzin - organizacje pozarządowe / 166
SYLWETKI WYBRANYCH OSÓB DZIAŁAJĄCYCH NA RZECZ GŁUCHONIEWIDOMYCH W POLSCE I ROSJI - ANALIZA BIOGRAFICZNA /174
4.1. Sylwetki wybranych specjalistów działających na rzecz głuchoniewidomych w Polsce / 175
4.1.1. Maria Grzegorzewska / 175
4.1.2. Bogdan Szczepankowski / 181
4.1.3. Tadeusz Majewski / 188
4.1.4. Siostra Emmanuela Jezierska / 197
4.1.5. Elżbieta Oleksiak / 203
4.1.6. Krystyna Klugiewicz / 209
4.1.7. Grażyna Glińska / 212
4.1.8. Ryszard Stryjecki / 216
4.1.9. Hanna Pracharczyk / 223
4.1.10. Hanna Rudomska / 227
4.1.11. Małgorzata Książek / 231
4.1.12. Małgorzata Benisz / 237
4.2. Sylwetki wybranych specjalistów działających na rzecz głuchoniewidomych w Rosji / 241
4.2.1. Helena Graczewa / 241
4.2.2. Lew Wygotski / 248
4.2.3. Iwan Sokolański / 257
4.2.4. Augusta Jarmolenko / 272
4.2.5. Aleksander Mieszczeriakow / 278
4.2.6. Ewald Ilienkow / 287
4.2.7. Walery Czułkow / 291
4.2.8. Albin Aprauszew / 296
4.2.9. Elwira Szakienowa / 303
4.2.10. Tatiana Basiłowa / 306
4.2.11. Irina Sołomatina / 313
4.2.12. Galina Epifanowa / 316
SYLWETKI WYBRANYCH OSÓB GŁUCHONIEWIDOMYCH W POLSCE I ROSJI (ANALIZA BIOGRAFICZNA) / 318
5.1. Sylwetki wybranych osób głuchoniewidomych w Polsce / 319
5.1.1. Krystyna Hryszkiewicz /319
5.1.2. Józef Mendruń / 323
5.1.3. Grzegorz Kozłowski / 331
5.1.4. Bohdan Jacórzyński / 338
5.1.5. Elżbieta Gubernator-Syposz / 343
5.1.6. Maciej Szanser / 348
5.1.7. Grzegorz Jakubiec / 353
5.1.8. Michał Ostrowski / 356
5.1.9. Elwira Jagiełło / 362
5.1.10. Jadwiga i Roman Ryglowie / 367
5.2. Sylwetki wybranych osób głuchoniewidomych w Rosji / 372
5.2.1. Olga Skorochodowa / 372
5.2.2. Siergiej Sirotkin / 376
5.2.3. Aleksander Suworow / 381
5.2.4. Jurij Lernier / 392
5.2.5. Natalia Kryłatowa / 395
5.2.6. Natalia Kremniowa / 400
5.2.7. Lilia Kaszapowa / 404
5.2.8. Andriej Markow / 407
PODSUMOWANIE - próba analizy i syntezy systemowych porównań edukacji i rehabilitacji osób głuchoniewidomych w Polsce i Rosji / 412
BIBLIOGRAFIA / 421
Education and rehabilitation of deafb lind people in Poland and Russia (past development and current state) (Summary)/ 435
Обучение и реабилитация слепоглухих в Польше и России (развитие и актуальная ситуация) (Cодержание) / 437
ANEKS / 439
Marzenna Zaorska, dr hab. prof. UMK. Pedagog specjalny: tyflopedagog i logopeda; pracownik naukowo-dydaktyczny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (Wydział Nauk Pedagogicznych, Katedra Pedagogiki Specjalnej). Ukierunkowanie zainteresowań badawczych: edukacja, rehabilitacja oraz wspomaganie rozwoju osób z niepełnosprawnością, szczególnie z uszkodzeniami sensorycznymi (niepełnosprawnością wzrokową, słuchową), z niepełnosprawnościami sprzężonymi, zespołami uwarunkowanymi genetycznie. Zasadniczym obszarem aktywności naukowej oraz działań praktycznych, od prawie dwudziestu lat, jest zagadnienie rehabilitacji, kształcenia i wychowania osób głuchoniewidomych, przede wszystkim dzieci i młodzieży (w tym dzieci głuchoniewidomych od urodzenia i/lub wczesnego dzieciństwa). Ważniejsze publikacje: Głuchoniewidomi w Polsce - specjalna pomoc, edukacja i rehabilitacja, Wydawnictwo UWM, Olsztyn 2002; Wiodące koncepcje w edukacji i rehabilitacji głuchoniewidomych dzieci, Ofi cyna Wydawnicza „KASTALIA", Olsztyn 2002; Komunikacja alternatywna osób głuchoniewidomych (redakcja), Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń 2008; Wspomaganie rozwoju i edukacji dziecka z zaburzeniami mowy (Wybrane zagadnienia), współredakcja z L. Hurło, Wydawnictwo „Edycja" s. c., Olsztyn 2005; Psychopädagogische Frühdiagnose des hörgeschädigeten Kleinkindes. W: Frühe Dialoge. Früherzehung hörgeschädigter Säuglinge und Kleinkinder, U. Hoesch (red.), Hamburg 2004 (Diagnoza psychopedagogiczna dziecka z wadą słuchu we wczesnym okresie rozwoju); Lew S. Wygotski o wychowaniu dzieci głuchoniewidomych, „Człowiek - Niepełnosprawność - Społeczeństwo", nr 2(8), APS, Warszawa 2008; Support for the family and with multiple congenital anomalies in the contemporaty reality. W: Special pedagogy within theoretical and practical dimension, ed. T. Żółkowska, M. Wlazło, University of Szczecin, Szczecin 2008; Osoba z zespołem Marshalla - droga ku autonomii. W: Wspomaganie rozwoju dzieci z rzadkimi zespołami genetycznymi, A. Twardowski (red.), Wydawnictwo Naukowe Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego, Poznań 2008; Th e Home for Deafb lind Children in Zagorsk (Siergiew Posad). W: Special pedagogy in researches and scientifi c analysis, red. T. Żółkowska, I. Ramik-Mażewska, University of Stettin, Szczecin 2009. Za działalność na rzecz wsparcia dzieci i młodzieży z wadą wzroku (niewidomych i słabowidzących) na wniosek Polskiego Związku Niewidomych odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz Złotą Odznaką Honorową Polskiego Związku Niewidomych.
Zaorska Marzenna
