Język staro-cerkiewno-słowiański

Autorzy pragną dać studentom filologii polskiej oraz innych filologii sło­wiańskich skrypt łatwo osiągalny i przystępnie napisany. Ułatwi on opanowanie gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, stanowiąc zarazem pomoc w samodzielnym uzupełnianiu wiadomości uzyskanych w czasie wykładów i konwersatoriów. Ze względu na rolę tego języka w historii i kulturze Słowian, zagadnienia czysto gramatyczne uzupełniamy o ważne - zwłaszcza dla studen­tów filologii słowiańskich - wiadomości z zakresu słowiańskiej historii i kultu­ry, dawnej i współczesnej.
Skrypt składa się z dwóch zasadniczych części - teoretycznej oraz prak­tycznej; całość zamykają słownik oraz aneks.
W części I podajemy pewną sumę informacji wstępnych, które mają una­ocznić pozycję języka staro-cerkiewno-słowiańskiego wśród innych języków słowiańskich oraz jego rolę i znaczenie w rozwoju cywilizacyjnym Słowian. Ko­nieczne jest przy tym zapoznanie się z faktami historycznymi, które przyczyniły się tak do powstania słowiańskiego alfabetu, jak i do zapisu najstarszych sło­wiańskich tekstów. Dalej dokonujemy przeglądu charakterystycznych staro-cerkiewno-słowiańskich zjawisk fonetycznych i fonologicznych, wprowadzając tam, gdzie jest to niezbędne, szersze słowiańskie tło porównawcze. Znaczną partię skryptu przeznaczamy na przedstawienie zagadnień staro-cerkiewno-słowiańskiej fleksji. Przegląd historycznej i gramatycznej problematyki zamykają krótkie uwagi o osobliwościach staro-cerkiewno-słowiańskiej składni.
Wszystkie te zagadnienia wiążemy genealogicznie z okresem wspólnoty prasłowiańskiej, omawiając właściwe dla tej epoki prawa fonologiczne oraz do­konujące się w związku z nimi procesy fonetyczne. Ich skutkiem jest etapowy rozpad jedności słowiańskiej na dialekty, z których jeden już w IX wieku został utrwalony w piśmie, stając się pierwszym, a więc najstarszym słowiańskim języ­kiem literackim. Tym samym nie tylko wprowadzamy i objaśniamy slawistyczną terminologię diachroniczną, ale przybliżamy także - zarówno w teorii, jak i w praktyce - zasady i metody rekonstrukcji odnoszące się przynamniej do se­ryjnych i najbardziej typowych faktów językowych.

Objaśnienie skrótów i znaków /8
Przedmowa /11
Część I.
Wiadomości wstępne (Teresa Friedelówna) /15
A. Definicja języka staro-cerkiewno-słowiańskiego /15
B. Pozycja języka scs. w grupie języków słowiańskich /15
C. Historia misji morawskiej /18
D. Alfabety słowiańskie /21
E. Zabytki kanonu scs /23
Pytania kontrolne / 26
Fonetyka i fonologia (Czesław Łapicz) /29
A. System głoskowy języka staro-cerkiewno-słowiańskiego /29
B. Elementy fonetyki i fonologii historycznej języka staro-cerkiewno-słowiańskiego / 36
Pytania kontrolne /56
Fleksja (Teresa Friedelówna) /59
A. Fleksja imienna /59
B. Fleksja czasownikowa /78
C. Nieodmienne części mowy        /95
Składnia (Czesław Łapicz)        /97

Część II
Teksty do ćwiczeń samodzielnych (opracowanie Teresa Friedelówna)       / 99
A.    Teksty normalizowane        /99
B.    Teksty nienormalizowane         /110
Teksty do ćwiczeń kierowanych (opracowanie Teresa Friedelówna)     /121
A.    Teksty biblijne        /128
B.    Teksty liturgiczne     /138
C.    Homilie     /140
D.    Żywoty świętych     /142

Część III
Wskazówki metodyczne (Czesław Łapicz)        /145
A.    Uwagi wstępne        /145
B.    Wiadomości z historii języka staro-cerkiewno-słowiańskiego        /146
C.    Gramatyka języka staro-cerkiewno-słowiańskiego        /150
D.    Zasady analizy i interpretacji językowej tekstów staro-cerkiewno-słowiańskich        /157
E.    Yademecum terminologiczne        /162
F.    Najważniejsze daty i fakty związane z chrystianizacją Słowian i misją morawską (kalendarium cyrylo-metodiańskie)        /172

Część IV
Aneks (Czesław Łapicz): Papieża Polaka i Słowianina encyklika Slavorum Apostoli    /181
Literatura (zestawił Czesław Łapicz)        /196
Słownik (opracowanie Teresa Friedelówna, Czesław Łapicz)        /199

 

Friedelówna Teresa


Łapicz Czesław