Od nominacji do kreacji. Rzecz o przekładzie neologizmów science fiction

Książka Od nominacji do kreacji podejmuje zagadnienie przekładu neologizmów fantastyki naukowej na materiale groteski Stanisława Lema (Bajki robotów, Cyberiada, Dzienniki gwiazdowe) oraz twórczości Arkadego i Borysa Strugackich. Tytułowe od nominacji do kreacji, wskazując na cechy, jakie - naszym zdaniem - można przypisać neologizmom, opisuje jednocześnie dualizm dziedzictwa badawczego stanowiącego kontekst naszych obserwacji. Pierwszy nurt to tradycja badania nowych słów w fantastyce naukowej, skupiający się przede wszystkim na wskazywaniu takich naczelnych cech nowotworów, jak właśnie ich nominacyjność (nazywanie nowych obiektów wykreowanej rzeczywistości) i powiązane z nią odtwarzanie quasi-terminologicznego schematu leksykalnego oraz podporządkowana wymogom prawdopodobieństwa typowość językowa. Drugie podejście akcentuje natomiast to, co najczęściej widziane jest jako walor artystyczny neologizmu, a więc wyrażającą się w nim kreatywność, przełamywanie schematu oraz dążenie do odświeżania języka. W opisie przekładu neologizmów science fiction staramy się pogodzić obie te tradycje.

WSTĘP /7
UWAGI OGÓLNE /7
NEOLOGIZMY - TEORIA I PRAKTYKA /11
Koncepcje terminologiczne dotyczące neologizmów /11
Neologizmy w fantastyce naukowej /14
S. Lem a zagadnienie neologizmu /18
GROTESKA S. LEMA - LITERATURA PODMIOTOWA I PRZEDMIOTOWA /25
TWÓRCZOŚĆ BRACI STRUGACKICH I JEJ RECEPCJA / 45

CZĘŚĆ PIERWSZA
Przekład neologizmów w wybranych utworach S. Lema (Monika Krajewska) /57
1. TRANSPOZYCJA NEOLOGIZMÓW ONOMASTYCZNYCH / 61
1.1. Neologizmy oparte na obcym materiale słowotwórczym /62
1.2. Neologizmy oparte na rodzimym materiale słowotwórczym /87
1.3. Przekształcone autentyczne nazwy własne /102
1.4. Skrótowce /108
1.5. Neologizmy nieprzejrzyste semantycznie /119
2. TRANSPOZYCJA NEOLOGIZMÓW APELATYWNYCH /132
2.1. Analiza semantyczna /132
2.2. Analiza strukturalna /159
2.3. Gry słowne /192
2.4. Wyrazy sformalizowane (neologizmy sztuczne) /201
PODSUMOWANIE /210
LITERATURA PODMIOTOWA /231
Utwory S. Lema /231
Przekłady na język rosyjski /233

CZĘŚĆ DRUGA
Przekład neologizmów w utworach braci Strugackich (Milena Chomik) /239
1. NEOLOGIZMY SŁOWOTWÓRCZE /243
1.1. Uwagi wstępne /243
1.2. Derywaty proste /246
1.3. Przekład derywatów prostych /264
1.4. Derywaty złożone /271
1.5. Przekład derywatów złożonych /279
1.6. Wnioski /283
1.7. Zestawienie jednostek badanych w rozdziale 1. Neologizmy słowotwórcze /286
2. NEOSEMANTYZMY /291
2.1. Oryginał /291
2.2. Przekład /300
2.3. Zestawienie jednostek badanych w rozdziale 2. Neosemantyzmy /305
3. NEOFRAZEOLOGIZMY /307
3.1. Oryginał /307
3.2. Przekład /313
3.3. Zestawienie jednostek badanych w rozdziale 3. Neofrazeologizmy / 319
4. NOWE ZESTAWIENIA /320
4.1. Oryginał /320
4.2. Przekład /326
4.3. Zestawienie jednostek badanych w rozdziale 4. Nowe zestawienia /329
5. NEOLOGIZMY TWORZONE W CELACH INNYCH NIŻ NOMINACJA /332
5.1. Oryginał /332
5.2. Przekład /350
5.3. Zestawienie jednostek badanych w rozdziale 5. Neologizmy tworzone w celach innych niż nominacja /357
PODSUMOWANIE /359
LITERATURA PODMIOTOWA /361
Utwory A. i B. Strugackich /361
Przekłady na język polski /363
ZAKOŃCZENIE /365
BIBLIOGRAFIA /367
Wykaz skrótów /367
Słowniki i encyklopedie /367
Literatura przedmiotowa /372

Krajewska Monika
(Instytut Filologii Słowiańskiej UMK) Specjalność: translatoryka, językoznawstwo. Zajmuje się problemami współczesnego przekładoznawstwa na gruncie polsko-rosyjskim. Autorka artykułów z tego zakresu (dotyczących m.in. neologizmów, gier słownych, dydaktyki nauczania przekładu) oraz słowników: Słownik neologizmów Stanisława Lema: CD „Wszechświat Lema" - edycja z okazji zakończenia Dzieł zebranych St. Lema (2005); Polsko-rosyjski słownik Lemowych neologizmów (Toruń 2006). Członek zespołu redakcyjnego „Rocznika Przekładoznawczego".

 

Chomik Milena
doktor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa, adiunkt w Instytucie Neofilologii i Lingwistyki Stosowanej na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Jej zainteresowania koncentrują się wokół szeroko pojętej translatoryki. Autorka kilkunastu artykułów na temat przekładu.