Ewolucje teorii. Biologizm w modernistycznym literaturoznawstwie rosyjskim

Książka jest poświęcona archeologii nowoczesnej teorii literatury w kontekście historii intelektualnej wschodnioeuropejskiego modernizmu. Z zawrotnej mnogości konceptów, doktryn, idei i eksperymentów wyłaniają się kontury systemowej całości, w której myślenie naukowe współistnieje z mitologicznym, wiedza łączy się z wiarą, przyroda z duchem, życie z twórczością, ideologiczna jednojęzyczność konkuruje z różnojęzycznością. Lokalne zagęszczenia detali tworzą „analityczną" (w Fiłonowowskim rozumieniu tego terminu) panoramę rosyjskiego biologizmu literaturoznawczego. W utopistycznej aurze rosyjskiego modernizmu pierwszego trzydziestolecia XX wieku korelacja biologii i nauki o literaturze daje hybrydy tej miary, co paleogenologia i paleosemantyka, wersologiczny morganizm i dramatologia inspirowana Mendlowską teorią dziedziczenia cech, nomogeneza folkloru i filembriogeneza tropów, morfologia gatunków i literacki mutacjonizm. Ciasny splot języków teorii literatury i nowoczesnej biologii teoretycznej uniemożliwia odseparowanie Naturwissenschaften i Kulturwissenschaften, w sposób, który głoszą badeńscy neokantyści. Rekonstrukcja koncepcji ukształtowanych pod naporem antydarwinizmu i witalistycznych nurtów europejskiej filozofii pozwala istotnie zmodyfikować dotychczasowy obraz genealogii, właściwości oraz pozycji środkowo- i wschodnioeuropejskiego strukturalizmu w historii literaturoznawstwa, a także zrewidować metodologiczno-epistemologiczne podstawy tej ekspansywnej formacji teoretycznej.

Wprowadzenie. Z archeologii wiedzy o literaturze /11

rozdział 1. Między dawnym a nowym biologizmem /43
Przełom antynaturalistyczny - niedokończony projekt? /43
Poetyka w świetle przyrodoznawstwa. Przypadek Borisa Jarcho /50
Nad mapą rosyjskiego antypozytywizmu /61
„Z powrotem do Goethego!" /74
Zwrot do pozytywizmu i naturalizmu /83
Narodziny teorii literatury z ducha Lebensphilosophie /107

rozdział 2. Prestrukturalizm i antydarwinizm /135
Pojedynek epok /135
Archaiści, nowatorzy i synkretycy /144
Wersologiczny morganizm /159
Nomogeneza tropów, gatunków i języków /166

rozdział 3. Lato paleontologów /183
Zorze jafetydologii /183
W kręgu semantycznej paleontologii kultury /202
Poetyka i paleontologia. Literaturoznawczy zaum Olgi Freudenberg /221

rozdział 4. Morfologizm: próba (re)konstrukcji pewnego pojęcia z zakresu literaturoznawstwa /235
„Metoda formalna, czyli morfologiczna" /235
Próba systematyki /242
Mechanicyzm /247
Anatomizm (wariant Cuviera) /249
Fizjologizm /256
Holizm /262
Antymechanicyzm /267
Transformacjonizm (wariant Goethego) /269
Paleontologie (warianty Darwina i Lamarcka) /284
Aromorfozy (wariant Siewiercowa) /294
Projekcja morfologiczna /297

Zakończenie. tartuska śluza /299
Bibliografia /319
Nota bibliograficzna /367
Summary. Evolutions of theory. biologism in modernist russian literary scholarship /369
Indeks osobowy /373
Indeks pojęć /389