Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich. 2 (2010)

Większość artykułów zawartych w kolejnym tomie czasopisma „Europa Orientalis" jest efektem, zorganizowanego przez Instytut Historii i Archiwistyki oraz Instytut Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Drugiego Międzynarodowego Sympozjum Naukowego „Polska-Litwa", które odbyło się w dniach 18-19 października 2007 roku w Toruniu. Konferencja ta, w przeciwieństwie do pierwszego sympozjum z roku 2005, z którego wynikami mogli Państwo zapoznać się w pierwszym numerze naszego czasopisma, była dużo mniej rozległa tematycznie, stąd też większość tekstów zawartych w niniejszym tomie dotyczy historii najnowszej.
Do rąk czytelnika trafia osiemnaście artykułów poświęconych dwudziestowiecznej historii Europy Wschodniej, w których autorzy, pochodzący z Polski, Litwy, Łotwy oraz Rosji, poruszają szereg różnorodnych problemów badawczych. Teksty, ułożone w porządku chronologicznym, zdominowała kwestia stosunków polsko-litewskich w różnych okresach XX wieku - zagadnienie to jest rozpatrywane na płaszczyznach: religijnej (Antonina Kozyrska), dyplomatycznej (Wiesław Bolesław Łach, Krzysztof Buchowski, Arūnas Gumuliauskas) i oświatowej (Arūnas Vyšniauskas). Istotne miejsce zajmuje problematyka wojskowa, zarówno w kontekście historycznym (Waldemar Rezmer, Aleksander Smoliński), jak i współczesnym (Joanna Danielewska). Zagadnienia przynależności państwowej pogranicza polsko-litewsko-białoruskiego analizują Dorota Michaluk i Wojciech Śleszyński. O stosunkach międzypaństwowych i międzynarodowych w regionie nadbałtyckim w okresie drugiej wojny światowej traktują teksty Wandy Krystyny Roman, Petrasa Stankerasa oraz Moniki Tomkiewicz. Problematyka litewska pojawia się również w kontekście kultury (Swietłana Czerwonnaja) oraz praw człowieka (Regina Jasiulevičienė). Tom uzupełniają opracowania poświęcone historii Łotwy (Ilze Šenberga) i Rosji (Marina Fiedorova).

Od Redakcji /   7
Antonina Kozyrska, Konflikt polsko-litewski w diecezji wileńskiej na początku XX wieku /   9
Dorota Michaluk, Premier Białoruskiej Republiki Ludowej Antoni Łuckiewicz wobec polskich i litewskich aspiracji do Wileńszczyzny i Grodzieńszczyzny /  29
Waldemar Rezmer, Walki o Wilno w styczniu 1919 roku - początek wojny polsko-sowieckiej /  55
Wojciech Śleszyński, Litewsko-białoruska działalność dywersyjna przeciwko państwu polskiemu w latach 1920-1923 /  75
Wiesław Bolesław Łach, Zajęcie pasa neutralnego w lutym 1923 roku - próba oceny działań militarnych i politycznych /  83
Ilze Šenberga, Некоторые аспекты школьного образования в Латвии в 20-е-30-е годы ХХ века /105
Aleksander Smoliński, Elementy tradycji byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego w piechocie Wojska Polskiego Drugiej Rzeczypospolitej /121
Tomasz Gajownik, Stosunki litewsko-niemieckie w okresie międzywojennym w ocenie polskiego wywiadu wojskowego /157
Krzysztof Buchowski, Polacy i Litwini między marcem 1938 a wrześniem 1939 roku, czyli o tym, jak poznawano terra incognita /175
Arūnas Gumuliauskas, Jeszcze w sprawie Wilna w okresie międzywojennym /187
Wanda Krystyna Roman, Polityka Związku Radzieckiego wobec państw nadbałtyckich (Litwy, Łotwy, Estonii) we wrześniu i październiku 1939 roku /199
Petras Stankeras, Policja litewska i sprawy polskie na ziemiach litewskich w latach 1939-1944 /219
Monika Tomkiewicz, Współpraca niemieckiej i litewskiej policji bezpieczeństwa na terenie Komisariatu Rzeszy Ostland w latach 1941-1944 (zarys problemu) /251
Arūnas Vyšniauskas, Konflikto dėl Vilniaus vaizdavimas tarybinio laikotarpio lietuviškuose vadovėliuose /259
Swietłana Czerwonnaja, Emigracja litewska w badaniach etnologicznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika: kultura litewska w Niemczech powojennych /281
Maринa Фeдoрoвa, Корректировка российским крестьянством государственной аграрной политики. XX век /307
Regina Jasiulevičienė,Peculiarities of human rights process in Lithuania (1993-2006) /329
Joanna Danielewska-Socha, Udział wojsk litewskich w misji stabilizacyjnej w Iraku /337
Informacje dla autorów /351

 

Rezmer Waldemar
Waldemar Rezmer (ur. 1949) - polski historyk specjalizujący się w historii najnowszej i historii wojskowej. Stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie historii uzyskał w 1993 r. na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Tematem jego rozprawy habilitacyjnej była Operacyjna służba sztabów Wojska Polskiego w 1939 roku (organizacja, zasady funkcjonowania, przygotowanie do wojny). W 2000 r. otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych. W latach 2002-2008 pełnił funkcję dziekana Wydziału Nauk Historycznych UMK, od 1994 r. kieruje Zakładem Historii Wojskowej w Instytucie Historii i Archiwistyki. Współpracuje z historykami rosyjskimi, ukraińskimi, białoruskimi, łotewskimi, rumuńskimi, niemieckimi, słowackimi i litewskimi. Jest członkiem polsko-rosyjskiego zespołu, który przygotował do druku tomy dokumentów: Krasnoarmiejcy w polskom plenu 1919-1920 gg. Sbornik dokumientow i matieriałow (Moskwa 2004); Polscy jeńcy wojenni w niewoli sowieckiej w latach 1919-1922. Materiały archiwalne (Warszawa 2009); Zwycięzcy za drutami. Jeńcy polscy w niewoli (1919-1922). Dokumenty i materiały (Toruń 1995). Kierował kilkoma projektami badawczymi, m.in. dotyczącymi mniejszości narodowych w Wojsku Polskim (Mniejszości narodowe i wyznaniowe w Siłach Zbrojnych Drugiej Rzeczypospolitej 1918-1939, Toruń 2001) i wojska litewskiego w latach 1918-1940 (Litewskie lotnictwo wojskowe 1919-1940, Toruń 1999). Dnia 30 kwietnia 2009 r. otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie. Jego dorobek naukowy to ponad dwieście publikacji, wśród nich 18 książek. Są to dwie monografie na temat Wojska Polskiego II RP i kampanii 1939 r., m.in. Armia Poznań 1939 (Warszawa 1992), pięć książek dotyczących historii wojskowej Polski i powszechnej oraz dziejów militarnych Pomorza (współautor Bitwy na Pomorzu. Szkice z dziejów militarnych Pomorza Nadwiślańskiego (1109-1945), Gdańsk 1992), sześć tomów różnych studiów, rozpraw i materiałów oraz kilka tomów źródeł. Autor wielu artykułów, polemik, recenzji, biogramów, nekrologów publikowanych w kraju i za granicą, które dotyczą najnowszej historii wojskowej Polski, krajów bałtyckich, Niemiec, Rosji, Ukrainy, Białorusi, Rumunii, w tym także szeroko pojętej problematyki lotniczej i wojennomorskiej. Autor kilkudziesięciu artykułów popularnonaukowych.