Rysunki i karykatury z pierwszego dwudziestolecia UMK

Sztuka karykatury to szczególniejszy rodzaj twórczości. Organicznie jest związana z opowiadaniem jakiegoś tematu „z życia". Wszystko jedno czy będzie to karykatura sytuacyjna, przedstawiająca scenę z życia społecznego, politycznego lub obyczajowego, czy też miniportret osoby lub osób. Nie ma karykatury „abstrakcyjnej", swobodnej gry form wyłącznie plastycznych, nie służących opowiedzeniu jakiegoś wątku literackiego. Uprawianie tego rodzaju sztuki, mowa oczywiście tylko o dziełach udanych, docierających natychmiast do widza i wywołujących u niego śmiech, ale i refleksję, jest zarezerwowane dla nielicznych, gdyż jest bardzo trudne. Wymaga bowiem z jednej strony śmiałej i pewnej kreski, dotyczy to zwłaszcza karykatur osób, z drugiej zaś owej rzadkiej umiejętności obserwacji krytycznej, wydobywającej, poprzez deformację rysów, ale tych szczególnie indywidualnych, charakterystykę osobowości portretowanego, przetworzonej w filtrze zmysłu satyrycznego. Zmysłu dla jednych postaci w miarę dobrotliwego, dla innych demaskatorskiego. Trzeba więc, często jednym rzutem oka, uchwycić charakter por­tretowanego, poddać go krytycznej obróbce, ustalić co z cech zasadniczych utrwaliło się w rysach twarzy i sylwetce, a następnie przenieść to na papier pewną, ale nawykłą do precyzyjnej przesady, kreską. Trudne to wymagania. Profesor Jeśmanowicz spełniał je z powodzeniem, nigdy nie będąc zawodowym rysownikiem.

 

 

 

Spis rysunków:

Rektorzy/ 9
Matematycy /12
Fizycy /14
Astronomowie /20
Chemicy/ 22
Biologowie /29
Geografowie /36
Filozofowie/ 42
Prawnicy /46
Historycy /52
Archeolodzy /61
Filologowie /64
Etnografowie /76
Historycy sztuki /77
Konserwatorzy dziel sztuki /79
Artyści plastycy /80
Bibliotekarze /86
Lektorzy języków obcych / 87
Inni pracownicy /91

Leon Jeśmanowicz urodził się na trzy miesiące przed wybuchem Iwojny światowej w Drui, na północy Wileńszczyzny. Maturę złożył wGimnazjum Humanistycznym w Grodnie, ale na Uniwersytecie StefanaBatorego w Wilnie studiował matematykę. Lata akademickiej młodościtraktował z rozmachem. Nauczył się stenografii, co nie tylko ułatwiałomu studiowanie, ale dawało zarobki jako wytwórcy skryptów. Interesowałsię teatrem, a pamiętać trzeba, że w tamtych latach działała wWilnie„Reduta" Juliusza Osterwy i Mieczysława Limanowskiego (zaraz powojnie także profesora UMK). Jak kiedyś wspominał, równolegle dostudiów matematycznych przez jakiś czas próbował kształcić się naWydziale Sztuk Pięknych USB. Szybko jednak zrezygnował, gdyż doszedł downiosku,że niewiele go tam nauczą. Cóż, naturalne talenty niepotrzebują szkolarskiej obróbki. Po wykorzystaniu stypendium FunduszuKultury Narodowej, przed wybuchem wojny został młodszym asystentem USB.Gdy w grudniu 1939 r. Litwini zamykali polski Uniwersytet w Wilnie,Leon zdążył wywieźć ze swojej katedry do domu tablicę, później przy­dałasię ona w tajnym nauczaniu, w które był bardzo zaangażowany. Po wojnie,po krótkim epizodzie lubelskim, Jeśmanowicz od l września 1946 r.podjął pracę na UMK, aby być z nim związany do końca swego bogategożycia.
Jeśmanowicz Leon