Od redakcji
Artykuły składające się na tom poświęcony obecności i analizie motywów astronomicznych w poezji są rezultatem konferencji naukowej, która odbywała się w Toruniu od 22 do 24 września 2003 roku, a zorganizowana została przez Instytut Literatury Polskiej oraz Centrum Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika przy współpracy Planetarium im. prof.Władysława Dziewulskiego.
Temat tego spotkania -"Poezja i astronomia" - wywołał duże zainteresowanie, i to nie tylko w akademickim środowisku polonistycznym. Musieliśmy, często z żalem,rezygnować z niektórych propozycji, które nie do końca mieściły sięw formule zakreślonej tytułem konferencji. Nie wszystkie wygłoszone referaty mogły się też znaleźć w niniejszym tomie. Mimo obfitości materiału, nasze opracowanie nie jest monografią tytułowego problemu.Formuła zbioru rozpraw zakłada bowiem i swobodę wyboru egzemplifikacji literackiej, i metodologiczną różnorodność. Dlatego są autorzy, którym poświęcono po dwa studia (Tadeusz Miciński, Krzysztof Kamil Baczyński),a są i tacy, u których doniosłość motywiki astronomicznej jest wyraźna,ale nie znalazła interpretatorów (na przykład Kazimierz Wierzyński czy Czesław Miłosz). Pomimo takiego "punktowego" analizowania tytułowego tematu książka stanowi pierwsze naukowe opracowanie, w którym temat filiacji między poezją a astronomią pojawia się jako zagadnienie centralne, prezentowane w szerokiej perspektywie chronologicznej (od antyku po wiek dwudziesty), i jest pokazywane z różnych perspektyw badawczych.
Układ tomu zostałpodporządkowany przede wszystkim kryterium chronologicznemu, chociaż sądwa odstępstwa od tej zasady. Rozprawy Jarosława Włodarczyka i AndrzejaStoffa wyodrębniliśmy jako wprowadzenie w problematykę książki, zewzględu na ich teoretyczny charakter i generalizującą perspektywę.Natomiast w części zatytułowanej "Poezja i astronomia wśród innych Muz"zamieściliśmy te artykuły, które dotyczą bądź pogranicza badańhistorycznoliterackich i historii sztuki, bądź utworów dramatycznycho wyraźnych walorach poetyckich i ciekawej motywice astronomicznej.
Spis treści
Od redakcji;
Z historii i teorii problemu:
Jarosław Włodarczyk: Wszechświaty równoległe. Historia astronomii a historia literatury;
Andrzej Stoff: "Literacka astronomia": Wiedza? Przeżycie? Metafora?
Od antycznych źródeł po poezję staropolską:
Włodzimierz Appel: Fenomen Aratosa; ks.
Marek Starowieyski: Gwiazda betlejemska w świetle apokryfów;
Janusz K. Goliński: Sarmaci i Urania. Kilka uwag o staropolskim niebie, planetach i gwiazdach;
Marzena Wydrych-Gawrylak: Gwiazdarze i horoskopy, słońca, gwiazdy, księżyce oraz akcesoria astronomiczne, czyli staropolskie fascynacje niebieskie;
Maria Barłowska: Niebiański punkt odniesienia. O niezawodnych sposobach amplifikacji;
Danuta Künstler-Langner: "Mały świat człowiek żywy". Obrazy makro- i mikrokosmosu w barokowej poezji polskiej i angielskiej;
Beata Wysocka-Turek: Poeta barokowy wobec wizji wszechświata;
Dariusz Chemperek: Poeta i gwiazdy. Motywy astralne w drugiej połowie XVII wieku;
Mariola Jarczykowa: O staropolskich astrologach, czyli "ostromendarze" w opiniach poetów sowizdrzalskich.
Poezja i astronomia wśród innych muz:
Magdalena Górska: Astronomia i polityka w dekoracjach Pałacu Wilanowskiego;
Irena Kadulska: Zegar słoneczny Akademii Połockiej i jego podróż do Petersburga;
Hanna Osiecka-Samsonowicz: Gwiazdy, planety i znaki Zodiaku w scenografiach włoskich spektakli teatralnych w końcu XVI. i na początku XVII. wieku;
Radosław Okulicz-Kozaryn: Gwiazdy w świątyni Litwinów. Od Teodora Narbutta do Mykalojasa Konstantinasa Ćiurlonisa;
Cezary Bronowski: Komedia filozoficzna Kopernik jako przykład "pesymizmu kosmicznego" Giacoma Leopardiego;
Jakub A. Malik: Mieczi gałązka konwalii. Portret Mikołaja Kopernika w dramacieAdolfaNowaczyńskiego Cezar i człowiek (między dramatem a poezją).
W kregu oswieceniowych i romantycznych wyobrazeń kosmosu:
Danuta Kowalewska: Małżeństwa z kalendarza. Astrologia wróżebna w oświeceniu;
Bogdan Burdziej:Z dziejów poezji i astronomii wileńskiej. Poemat Mikołaja WolskiegoDwie nocy, czyli rozmyślania o sztuce gwiazdarskiej (1784);
Bożena Mazurkowa: "Górne gwiazd sfery" i "górny nieba szlak" w poezji Franciszka Zabłockiego i Franciszka Dionizego Kniaźnina;
Barbara Zwolińska: Bohater romantyczny w kosmosie. Harmonia i dezintegracja;
Magdalena Krzemińska:Wszechświatw człowieku - człowiek we wszechświecie. O wzajemnymprzenikaniu sięsfer ludzkiej i kosmicznej w późnej twórczości JuliuszaSłowackiego;
Jarosław Ławski: W romantycznym "mroku gwiazd". Wyobraźnia katastroficzna Augusta Antoniego Jakubowskiego;
Grażyna Halkiewicz-Sojak: Funkcje motywów astronomicznych w utworach Zygmunta Krasińskiego;
Dorota Klimanowska CSSF: "Na szlaku białych słońc..." Metafizyczna synteza Norwida;
Mariusz Chrostek: Motywy astronomiczne w dziewiętnastowiecznej poezji więźniów i zesłańców.
Pozytywistyczne i modernistyczne "spojrzenia w niebo":
Dorota Kulczycka: Mikrokosmos i makrokosmos w poezji Adama Asnyka;
Joanna Rusin:"Ipod błyskami komet kiedyś posną..." - Kosmos wobec tragicznychlosówludzkich w poematach Z teki Grottgera (Lituania) i WojnaMariiKonopnickiej;
Anna Wydrycka: Motywy gwiazd w liryce młodopolskiej;
Wojciech Gutowski: "A gwiazdami osypuje Mrok..." - o symbolice granicznej w poezji Tadeusza Micińskiego;
Tadeusz Linkner: Tatrzańskie noce Micińskiego;
Grażyna Legutko: Harmonia kosmosu a obroty spraw ziemskich. O motywach astronomicznych w liryce Gustawa Daniłowskiego;
Kazimierz Maciąg: "Cóż mnie obchodzi astronomia. Nie moja rzecz, lecz Kopernika". Gwiazdy Leopolda Staffa.
Poetyckie obrazy wszechświata w XX wieku:
Anna Szóstak: Niebiosa, gwiazdy i księżyc w metafizycznym wszechświecie międzywojennej liryki Jana Brzechwy;
Magdalena Saganiak: Człowiek-słońce i stwarzanie świata w poezji Juliana Przybosia;
Maria J. Olszewska: Człowiek wobec Wszechświata: przemijania i wieczności. Eschatologia Plejad i Uranii Jarosława Iwaszkiewicza;
Ewa Górecka: Nocne niebo w poezji Konstantego I. Gałczyńskiego;
Marek Stanisz: Obrazy kosmosu w poezji Krzysztofa K. Baczyńskiego;
Ewa Niwińska-Lipińska: "Nic nie powróci..." - poszukiwanie kosmicznego ładu w wybranych wierszach Krzysztofa K. Baczyńskiego;
Paweł Tański: "Dziwy niebieskie" i podniebne wędrówki w poetyckich opowieściach Bogumiła Andrzejewskiego;
Beata Morzyńska-Wrzosek: "Solama kraina miłości". O liryce Haliny Poświatowskiej;
Alicja Mazan-Mazurkiewicz:"Stąpampo ziemi z głową w mgle galaktyk..." - semantyka kosmicznaw poezjiAdriany Szymańskiej; Indeks osobowy; Indeks astronomicznyimitologiczny; Spis ilustracji
