Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne

Już elementarna - wrażliwość i potoczne doświadczenie podpo­wiadają, że jedną z głównych bolączek naszych czasów jest samot­ność. Znajduje to również swoje potwierdzenie w wielu - nierzadko alarmistycznych w wymowie - naukowych diagnozach współcze­sności. Zastępy myślicieli otwarcie wyznają, w tonie zadumy i prze­strogi, że samotność to choroba doby obecnej, przybierająca postać i rozmiary trudnej do opanowania epidemii. Naiwnością byłoby jednak sądzić, że samotność jest najnowszym „wynalazkiem" ludz­kości. Przeciwnie, jak słusznie w Trzeciej fali zauważa Alvin Toffler, nie jest dziś ona bynajmniej niczym nowym. Nowe i zaskakujące są za to siła i rozmiary, jakie przybiera. Samotność jest dziś - że znów odwołamy się do Tofflera - zjawiskiem tak powszechnym, że para­doksalnie przeżywa się je zbiorowo. Płonne okazały się nadzieje tych, którzy za fasadą globalnej wioski i popkultury chcieli uchronić ludzkość przed udręką samotności. Podejmowane w tym względzie starania, miast zbliżać ludzi do siebie i przyczyniać się do zacie­śniania więzi między nimi, przeradzają się w swoją odwrotność. Bezkrytyczni na ogół szermierze globalizacji, usilnie chcąc przechy­trzyć ciążące człowiekowi od wieków fatum samotności, imają się i takich działań, które mają na celu likwidację albo przynajmniej minimalizację skali, rozmiarów i natężenia samotności - przez jej oswojenie. Niegdysiejsza waloryzacja samotności mądrościowej ty­pu sokratejskiego ustąpiła dziś miejsca lansowaniu mody na wygo­dę bezrefleksyjnego życia w pojedynkę, a jeśli w związkach, to co najwyżej luźnych, doraźnych i niezobowiązujących. Pozorność, jałowość, a także opłakane skutki tych działań są aż nazbyt oczywiste, by się nad nimi rozwodzić.

Spis treści

Wprowadzenie (Piotr Domeracki, Włodzimierz Tyburski);

Historyczne konceptualizacje samotności:

Piotr Domeracki: Meandry filozofii samotności;
Agnieszka Gawron: Samotność jako problem literaturoznawczy;
Krzysztof Polit: Samotność jako centralna kategoria w filozofii człowieka Jose Ortegi y Gasseta;
Rafał Michalski: Fenomen samotności w filozofii Theodora W. Adorna;
Andrzej Słowikowski: Dialektyka samotności według Kierkegaarda;

W stronę filozofii samotności:

Anna Latawiec: Destrukcyjny czy twórczy charakter samotności (ujęcie systemowe);
Czesława Piecuch: Konstytutywna rola samotności;
Marcin Jaranowski: Samotność post-metafizyczna;
Tadeusz Kobierzycki: Filozoficzne problemy samotności (H. Elzenberg, Kłopot z istnieniem 1907-1963);
Witold Baczyński: Biologiczny wymiar samotności w filozofii dramatu;
Tomasz Kupś: O samotności chrześcijanina (Egzystencja religijna w ujęciu S. Kierkegaarda);
Przemysław Parszutowicz: O pojęciu samotności i uczuciu osamotnienia;
Iwona Stachowska: Samotność ciała;

 

Ku antropologii samotności:

Janusz Gajda: Trzy aspekty samotności jako determinanta stylu życia i uczestnictwa w kulturze;
Joanna Król: Kultura masowa jako katalizator poczucia samotności;
Krzysztof Abriszewski: Myślenie osamotnione. Współczesna indywidualizacja i kulturowe funkcje filozofii;
Anna Gutowska: Hikikomori - samotność w XXI wieku;
Jan Wadowski: Samotność jako szansa - droga do doskonałości i spełnienia;

Samotność w ujęciu psychologicznym:

Zofia Dołęga: Samotność jako stan psychiczny - samotność jako cecha psychologiczna;
Brunon Hołyst: Suicydogenne aspekty samotności;
Halina Romanowska-Łakomy: Przekraczanie murów samotności. Dlaczego i jak należy przekraczać poczucie duchowej samotności?;
Andrzej Jastrzębski: Antoniego Kępińskiego eksplikacja samotności. Psychopatologie jako źródło samotności;
Alfred Skorupka: Zagadnienie samotności na gruncie terapii eutyfronicznej;
Pedagogika (o) samotności: Elżbieta Dubas: Samotność - uniwersalny "temat" życia ludzkiego i wychowania;
Róża Pawłowska, Elżbieta Jundziłł: O samotności człowieka w obliczu śmierci - spojrzenie pedagoga opiekuńczego na problem filozoficzny;
Jarosław Puczel: Twórcza samotność dzieci i młodzieży;

Samotność w teologii:

Anita Benisławska: Inność: samotność kobiety w świecie;
Ryszard Kozłowski: "Boże mój. Boże mój, czemuś mnie opuścił?" (Mt 27, 46). Odwaga samotności;

 

Estetyka a samotność:

Kinga Kaśkiewicz: Samotność geniusza;
Stefan Konstańczak: Osamotnienie artysty - wybór czy konieczność?;
Piotr Dobrowolski: Sam przeciwko wszystkim. Samotność artysty na przykładzie sztuki performance'u;
Grażyna Draus: Twórca samotny - twórcza samotność. Kilka refleksji nad życiem i dziełem Fryderyka Chopina i Karola Szymanowskiego;
Dorota Dywańska: Samotny bo jedyny - Wozzeck Albana Berga jako współczesny Orfeusz;
Beata Cyganek: Sposoby przedstawiania problemu samotności we współczesnym kinie;

 

Aksjologia samotności:

Marian Grabowski: Samotność w świecie wartości;
Danuta Ślęczek-Czakon: Samotność, osamotnienie, odosobnienie. W poszukiwaniu wartości samotności;
Marcin T. Zdrenka: Samotność jako wartość w "obietnicy". Przypadek Robinsona

Tyburski Włodzimierz


Domeracki Piotr