Nowożytne konfesje polskie. Artystyczne formy gloryfikacji grobów świętych i błogosławionych w dawnej Rzeczypospolitej

pis treści
Wprowadzenie - termin konfesja; Tradycje Rzymu i północy: Relikwiarze * Wizerunki * Ołtarze * Treści ideowe; Relikwie: Rodzime * Importowane * Topografia i status; Relikwiarze: Srebrne "trumny" * Kamienne sarkofagi * Relikwiarze z witrynami * Dekoracje i trzymacze; Wizerunki: Patron rodzimy * Konkretyzacja nieznajomego * Figura relikwiowa; Ołtarze: Wolno stojące cyboria * Przyścienne edikule * Adaptacje * Lokalizacje sacrum * Konfesje w quasi kryptach; Wątki ideowe: Prezentacja * Legitymizacja * Gloryfikacja * Symbolika gloryfikacyjna; Podsumowanie - Polskie osiągnięcia; Ilustracje; Katalog; Skorowidz haseł; Summary; Spis ilustracji; Indeks osobowy; Indeks topograficzno-rzeczowy

Z wprowadzenia
Rozprawa niniejsza stanowi pierwszą próbę wydobycia z zapomnienia i zgromadzenia konfesji powstałych od schyłku XVI po przełom XVIII i XIX wieku na ziemiach Rzeczypospolitej (w jej granicach przedrozbiorowych) oraz zaprezentowania na ich podstawie syntetycznej refleksji badawczej nad artystycznymi sposobami gloryfikowania grobów świętych. Zmierza do uchwycenia z jednej strony cech najbardziej typowych w swej powtarzalności, z drugiej zaś rysów wyraźnie indywidualnych w dziełach najdojrzalszych. Dąży do ujawnienia zasadniczych trendów ewolucyjnych i odczytania dynamiki zjawiska na tle przemian ideowych w Kościele katolickim (walczący - triumfujący). Rozpatrywanie dzieł polskich na europejskim tle (ze szczególnym uwzględnieniem Rzymu, stanowiącego centrum sztuki sakralnej, tudzież terytoriów dzisiejszej Austrii i Czech - naturalnej drogi przenikania owych wzorów) winno pozwolić na wskazanie źródeł inspiracji niektórych realizacji, a także umożliwić wyodrębnienie oryginalnych rozwiązań rodzimych. Konstrukcja całej dysertacji została zamierzona jako rozważania nad poszczególnymi członami konfesji, od tego, co stanowiło jej niezbywalne centrum, owo sanctissimum, ku zewnętrznej plastycznej oprawie i wymowie ideowej całości. Zatem: od relikwii, tudzież sposobów ich pozyskiwania, przez formy i funkcje relikwiarzy, rozmaite tradycje prezentowania głównego wizerunku kultowego świętego patrona, wreszcie architektoniczne i niearchitektoniczne kształty ołtarzy-grobowców oraz ich lokalizacje w przestrzeni świątyni, a na wątkach treściowych tego rodzaju mauzoleów skończywszy. Porządek ów - pozwalający na klarowne usystematyzowanie zjawiska - przyjęty został także w szkicu wstępnym, ukazującym zasadnicze tendencje w zakresie tworzenia konfesji w sztuce obcej, przykłady zaś starano się dobrać tak, by mogły następnie służyć jako konkretny materiał porównawczy dla zabytków rodzimych.

Mączyński Ryszard
Ukończył polonistykę (1978) i historię sztuki (1981) na Uniwersytecie Warszawskim. W 1995 roku obronił rozprawę doktorską, napisaną pod kierunkiem profesora Andrzeja Rottermunda. W roku 2004 uzyskał habilitację na podstawie dorobku badawczego i książki Nowożytne konfesje polskie. Artystyczne formy gloryfikacji grobów świętych i błogosławionych w dawnej Rzeczypospolitej. Od roku 2007 piastuje stanowisko profesora UMK.
W latach 1982-1999 był zatrudniony w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie (Pracownia Inwentaryzacji Zabytków). Pełnił też funkcję sekretarza redakcji „Rocznika Historii Sztuki" (1984-1998) oraz redaktora działu kroniki w „Biuletynie Historii Sztuki" (1985-1987). Od 1999 roku jest pracownikiem dydaktyczno-naukowym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a od 2006 - kierownikiem Katedry Historii Sztuki i Kultury.
Jest autorem kilku książek, współautorem tomów z serii „Katalog zabytków sztuki w Polsce" (poświęconych Warszawie). Opublikował ponad sto artykułów naukowych i popularnonaukowych nie tylko z zakresu historii sztuk plastycznych (przede wszystkim XVII i XVIII stulecia), lecz także historii literatury, teatru, muzyki oraz dziejów polskiego przemysłu. Szczególne miejsce w jego zainteresowaniach zajmuje problematyka varsavianistyczna.

Dzięki podjętym przezeń gruntownym badaniom nad pałacem należącym niegdyś do założonego w 1740 roku przez pijara Stanisława Konarskiego konwiktu szlacheckiego, Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie mogła w latach 1986-1999 dokonać rekonstrukcji gmachu Teatru Collegium Nobilium, sceny służącej dziś wszechstronnej edukacji młodych adeptów sztuki aktorskiej i reżyserskiej.