Toruń Mikołaja Kopernika

Ze wstępu Trzymają Państwo w ręku wydawnictwo niezwykłe. Jest ono poświęcone symbiozie,jaką tworzą najważniejsze elementy toruńskiej spuścizny kulturowej i naukowej:związki z Toruniem najsłynniejszego polskiego naukowca - Mikołaja Kopernika,zabytki naszego miasta z metryką powstania nieprzekraczającą XV wieku orazdziałanie w naszym mieście najważniejszej współczesnej instytucji związanejz tradycją kopernikańską - Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Tematycznyukład albumu pokazuje urok średniowiecznego Torunia w formie, jaką mógłwidzieć Kopernik, ale także ośrodki naukowe związane z toruńskim uniwersytetem,które decydują o dzisiejszym wizerunku miasta. Torunianie szczycą się tym,że żyją w mieście, w którym związki między zamierzchłą przeszłością i dniemdzisiejszym układają się w logiczną kompozycję. Warto przypomnieć, że zarówno fakt urodzenia się w naszym mieście WielkiegoAstronoma, idee naukowe związane z działalnością wielu instytucji, w tymUniwersytetu Mikołaja Kopernika, oraz bezcenna zabudowa historyczna toruńskiejStarówki, reprezentująca arcydzieła ludzkiego geniuszu twórczego, stałysię kryteriami nominacyjnymi, które zdecydowały o wpisaniu Torunia 4 grudnia1997 r. na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Możemy być pewni, że lekturawydawnictwa "Toruń Mikołaja Kopernika" wprowadzi nas w przestrzeń toruńskiejkultury, która ze względu na swoje historyczne i uniwersalne znaczeniestała się własnością całej ludzkości. Wojciech Grochowski Prezydent Torunia

Są miasta w Europie, które nierozerwalnie związały swojątradycję historyczną z wielką postacią kultury światowej. W starożytnejGrecji aż siedem walczyło o zaszczyt bycia miejscem urodzenia Homera. Moguncjaniemiecka to do dziś miasto Gutenberga, a Rotterdam - Erazma. Mikołaj Kopernikaż po kres swego życia oświadczał, iż urodził się w Toruniu, a jego przyjacieli uczeń - Jerzy Joachim Retyk, pierwszy astronom, który docenił epokoweznaczenie dzieła Kopernika, napisał w połowie XVI w: Toruń słynny byłongiś z powodu swego handlu, a obecnie dzięki swemu wielkiemu synowi amojemu nauczycielowi.

Założony przez Zakon Niemiecki w 1233 r. Toruń przeżywał czasy rozkwitui powodzenia. W dobie dawnej Rzeczypospolitej polsko-litewskiej należałdo miast znacznych, bogatych, imponujących swoją kulturą. Po II wojnieświatowej, w 1945 r., stał się także siedzibą Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.Wielki Astronom pozostał bowiem najsłynniejszym synem grodu, często potocznienazywanego "grodem Kopernika". Stąd idea niniejszego albumu: ukazać - poprzezprezentację zachowanych do dziś gotyckich budynków świeckich i sakralnychoraz ich autentycznego wyposażenia z czasów średniowiecza - Toruń epokiMikołaja Kopernika i kult imienia Wielkiego Astronoma w tym mieście. Kopernikw Toruniu obecny dziś jest nie tylko w licznych pamiątkach, ale także wnazwach ulic i instytucji, a przede wszystkim dzięki nauce uprawianej nauczelni jego imienia(...)
(...)Zachowany po dzień dzisiejszy układ przestrzenny Starego Miastapozwala na ukazanie średniowiecznego kształtu Torunia. Było to miasto wkońcu XV w. zasobne, wzbogacone głównie na handlu wiślanym, czego świadectwemsą liczne spichlerze z XV-XVII w.
Był także Toruń w latach młodości Kopernika godnym uwagi ośrodkiemkultury i sztuki. Miejscowe zakony franciszkanów, dominikanów, żeński zakoncysterek (następnie benedyktynek), jak i - a może zwłaszcza - parafialnykościół świętych Janów z przynależną doń szkołą miejską stanowiły ważneinstytucje życia religijnego, kultury i oświaty. Parafią rodziny Kopernikówbyła parafia świętych Janów na Starym Mieście. W kościele tym Mikołaj zostałochrzczony, a staromiejskiej szkole zawdzięczał stosunkowo szerokie wykształcenieogólne. Rektorzy szkoły miejskiej byli ówcześnie już z reguły wychowankamiuniwersytetów, a nauczyciele wpajali uczniom ówczesne minimum wykształceniaelit, które przy pełnym kursie nauk obejmowało dogłębną znajomość łaciny- języka kultury i nauki - retoryki i innych nauk wyzwolonych oraz początkilogiki. Wiedza tu nabyta wystarczała do podjęcia nauki na ówczesnych uniwersytetach.
W latach młodości Kopernika trwała rozbudowa miasta. Do Torunia ściągalilicznie artyści i ludzie wykształceni. Obok nieprzeciętnych osobowościz kręgów Kościoła i oświaty nie brakło też jednostek wybitnych wśród patrycjatu,lekarzy (od 1466 r. Toruń posiadał stałego fizyka, czyli lekarza miejskiego),aptekarzy i prawników.
Krąg rodzinny, elity miasta, księgozbiory prywatne kompletowane przezduchownych i przedstawicieli wolnych zawodów, dzieła sztuki oglądane nietylko w kościołach - wszystko to kształtowało klimat młodości MikołajaKopernika. Upłynęła ona w mieście, któremu przysłowie już w XVI wieku nadałoprzydomek "piękny".

Stanisław Salmonowicz